محمد قنبرى

410

شناخت نامهء كلينى و الكافى ( فارسى )

و در ذيل حديث عقل و جهل مىنويسد : « وردّ ذلك بعض المحقّقين » كه مقصود ، ميرداماد است . « 1 » و در ذيل حديث دوم باب البداء مىگويد : منها ما أفاد أستادنا المعظم و سيّدنا المكرّم و مخدومنا الملقّب بباقر الداماد الحسينى قدّس سرّه حين كنا فى خدمته فى رسالة نسخه‌هاى اين رساله در كتابخانه‌ها موجود است . عملها فى تحقيق مسألة البداء وسمّاها نبراس الضياء . . . . « 2 » آيا صدر المتألهين در علم رجال حديث هم صاحب نظر بوده است ؟ ملّاصدرا در شرح اصول الكافى ، سند احاديث را هم مورد بررسى قرارداده و از كتاب‌هاى رجالى زير ، نام برده و از آنها استفاده كرده است : رجال و فهرست شيخ طوسى ، رجال كشّى ، رجال نجاشى ، التحرير الطاووسى ، خلاصة الأقوال علّامه حلّى ، حاشيه شهيد ثانى بر خلاصة الأقوال ، حاشيه شيخ محمد بر حاشيه شهيد ، نقد الرجال تفرشى و رجال وسيط استرآبادى . ميرزا محمد استرآبادى ، سه كتاب رجال كبير و وسيط و صغير دارد . رجال كبير او چاپ شده است . ملّاصدرا از رجال وسيط او كه نسخه‌هاى خطّى آن هم فراوان است ، بهره برده و چند جا با عنوان‌هاى « محمد استرآبادى » ، « كتاب فاضل استرآبادى » و « رجال فاضل استرآبادى » به آن اشاره كرده است . « 3 » امّا به نظر مىرسد كه ملّاصدرا فقط به دو كتاب اخير رجوع مىكرده و از بقيه كتاب‌ها توسط اين دو كتابْ استفاده كرده است . در يك جا مطلبى با عنوان « بعض الفضلاء فى رجاله » نقل كرده كه در نقد الرجال تفرشى ، همان مطلب ديده مىشود . « 4 » واضح است كه صدرالمتألهين در علم رجال ، فوق العاده نبوده و از نسخه خطّى شرح اصول الكافى به خطّ مؤلف ، بر مىآيد كه در آغاز ، تصميم بررسى رجال سند

--> ( 1 ) . همان ، ص 425 . ( 2 ) . شرح اصول الكافى ، ( چاپ سنگى ) ، ص 379 . ( 3 ) . ر . ك : شرح اصول الكافى ، ج 2 ، ص 24 و 62 و 79 و 146 و 160 و 216 . ( 4 ) . ر . ك : شرح اصول الكافى ، ج 2 ، ص 208 و نقد الرجال ، چاپ سنگى ، ص 159 .